Intercyza przed zawarciem małżeństwa i w trakcie jego trwania
Dzisiejszy artykuł poświęcony zostanie sposobom kształtowania stosunków majątkowych między małżonkami, w postaci ustroju umownego oraz przymusowego.
Małżonkowie przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego mogą rozszerzyć lub ograniczyć wspólność ustawową albo ustanowić rozdzielność majątkową. Umowa taka może również poprzedzać zawarcie małżeństwa. Umowę intercyzy sporządza się w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności bez względu na to czy do majątku wspólnego należy nieruchomość. Zaznaczyć należy jednakże, iż mimo możliwości rozszerzania wspólności majątkowej na różne elementy wchodzące w skład majątków osobistych małżonków, nie można rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną danej osobie z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny. Zasadniczo wyróżnić możemy zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej: 1) przed ślubem (tzw. intercyza), 2) w trakcie trwania związku małżeńskiego (tzw. rozdzielność majątkowa).
W pierwszym przypadku, czyli zawarciu umowy majątkowej przed ślubem, nie dojdzie do powstania jakiegokolwiek majątku wspólnego. Podkreślić należy przy tym, że sytuację tą uznać należy za korzystniejszą, niż zawarcie intercyzy już w trakcie trwania związku małżeńskiego, albowiem w drugim przypadku oprócz ustanowienia rozdzielności majątkowej będziemy musieli dokonać również podziału istniejącego już majątku wspólnego. W razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy (majątek osobisty), jak i majątek nabyty później, przy czym nie powstaje w ogóle majątek wspólny. Każdy z małżonków ma prawo do samodzielnego zarządzania i decydowania o swoim majątku. Dodać należy jednak, że fakt zaistnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie zwalnia ich z wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązków małżeńskich w postaci zobowiązania do wzajemnej pomocy, w tym również wsparcia finansowego. Nie ma również przeciwwskazań, aby przyszli małżonkowie po zawarciu intercyzy, dokonali jej modyfikacji lub nawet rozwiązania (czego następstwem będzie powstanie wspólności ustawowej).
Podobnie jak w przypadku osób przed ślubem, małżonkowie zawierając umowę małżeńską mogą: rozszerzać, ograniczać lub wyłączyć wspólność ustawową, tworząc tym samym rozdzielność majątkową. Małżonkowie z różnych powodów mogą stwierdzić, że korzystnym będzie dla nich zawarcie umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową. W gestii męża i żony pozostaje decyzja co do tego jak kształtować będą się ich stosunki majątkowe po dokonaniu rozdzielności, jednakże pamiętać należy, iż nie jest dopuszczalne doprowadzenie do sytuacji rażącego pokrzywdzenia jednego małżonka względem drugiego. Jak wskazano wcześniej z ustanowieniem rozdzielności w trakcie trwania małżeństwa wiązać się będzie również konieczność dokonania podziału majątku wspólnego, przy czym możliwa jest łączna umowa rozdzielności majątkowej z umową o podział majątku wspólnego, nabytego podczas trwania wspólności ustawowej. Małżonkowie określają wówczas przedmioty wchodzące w skład majątku wspólnego oraz ich wartość oraz dokonują ich podziału, wskazując które ze składników majątku przypadną danemu małżonkowi do jego majątku osobistego. W sytuacji gdy jeden z małżonków prowadzi np. ryzykowną działalność gospodarczą i nie chce narazić majątku wspólnego na uszczuplenie, przy zgodzie obojga małżonków możliwym jest przekazanie wszystkich składników majątkowych wchodzących w skład tego majątku na rzecz drugiego małżonka.
W prawie rodzinnym przewidziano również tzw. przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej. Możemy mieć z nim do czynienia w razie: ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, orzeczenia separacji, ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej (w sytuacji gdy jedno z małżonków chce dokonania rozdzielności, a drugie się temu sprzeciwia).